Op het schavot

In de achttiende eeuw worden lichte overtredingen in Barendrecht zelf behandeld door de schout en de schepenen. In zwaardere zaken wordt in Dordrecht recht gesproken. Zoals in een zaak rond een buitenechtelijk kind in 1706.

Uit het doopboek van de Dorpskerk is bekend dat op 7 februari 1706 Cornelis gedoopt wordt. Het kind is ‘in overspel gewonnen’, zoals in het doopboek staat te lezen. Dat zit zo.

De vader van het kind is Cornelis Ariense Welboren, die zijn vrouw heeft weggejaagd. De moeder is Griet Carels Cromstrijen, van wie de man op dat moment in Oost-Indië is.

Voor hun overspel moeten Cornelis en Griet voor de rechtbank van Dordrecht komen. Daar bestaan geen verslagen meer van. Wel weten we de uitkomst van de rechtszaak:
Cornelis wordt in Dordrecht publiekelijk gegeseld en gebrandmerkt. Ook wordt hij levenslang uit Holland verbannen.
Griet moet in Dordrecht op het schavot te pronk staan. Zij wordt voor tien jaar uit Holland verbannen.

Hoe gaat het met deze mensen verder?

Cornelis Ariense Welboren keert al binnen vier jaar terug naar de vrouw die hij ooit heeft weggejaagd. Baby Cornelis is waarschijnlijk binnen drie weken na de doop overleden. Hoe het leven van zijn moeder verder is verlopen, weten we niet.

Overigens worden vrijwel alle lijfstraffen in Nederland in 1854 afgeschaft. Alleen het geselen blijft nog bestaan. Dat wordt in 1870 afgeschaft, als ook de doodstraf verdwijnt.

Waarom werden Cornelis en Griet zo zwaar gestraft?

Er werd in die tijd strenger gestraft dan tegenwoordig. Maar vooral de straf voor Cornelis is opvallend zwaar. Dat heeft er waarschijnlijk mee te maken dat hij overspel pleegde met Griet, terwijl haar man in het buitenland was. We zullen dit nooit zeker weten, want er zijn uit deze tijd geen gerechtelijke stukken bewaard gebleven. We weten dit alleen uit de uitvoerige aantekeningen in het doopboek van de Dorpskerk.

Griet moest op het schavot te pronk staan. Wat was dat?

Griet werd op een openbare plaats tentoongesteld. De Dordtenaren konden dan goed zien wie er was veroordeeld. Ze zullen ook zeker hun mening over Griet hebben gegeven en haar hebben bespot.

Cornelis werd gegeseld. Wat was dat?

Bij het geselen werd de veroordeelde tot bloedens toe geslagen met smalle riemen. De riemen waren voorzien van knopen of ijzeren prikkels. Aaauw!

bron

A.M. Overwater; ‘Barendrechters op het schavot in 1706’, in Contactblad 6e jaargang nr. 20, p. 8 – 11, Barendrecht september 1984;
Van Dale, Groot Woordenboek der Nederlandse Taal, ’s-Gravenhage 1976, p.792, 1096