Jan Gillis Oemvliet
Oost-Barendrecht was van 1321 tot rond 1390 het ambacht van de familie Oem.
Jan Gilliszoon Oem kocht Oost-Barendrecht in 1321 van Gerard, heer van Hoorne en Altena. Jan Gilliszoon was een man van aanzien: hij was baljuw van Zuid-Holland.
Jan Gilliszoon werd in 1335 opgevolgd door zijn zoon Gillis Janszoon Oem. Naar hem werd Oost-Barendrecht ook wel ‘Gillis-Ambacht’ genoemd.
Later kwam Oost-Barendrecht in handen van Machteld, de dochter van Gillis Janszoon. Zij trouwde in 1354 met Diederik van Wassenaar, heer van Voorschoten, Voorburg, Valkenburg, Katwijk en burggraaf van Leiden.
In 1391 ging het ambacht van Machteld over op haar zoon Philips van Wassenaar.
De familie Oem had onder meer het innen van de smaltienden in leen. Deze belasting hield in dat bijvoorbeeld elk elfde lammetje aan de ambachtsheer moest worden afgestaan.
Machteld Oem kreeg op 12 oktober 1342 van Herman Wolf, de abt van de Sint-Paulusabdij in Utrecht, de smaltienden in Barendrecht in leen. Daarvoor had haar vader Gillis Janszoon deze smaltienden in leen. Haar nakomelingen mochten dit leen erven. De smaltienden waren een belasting op kleinvee, groenten en tuingewassen.
Enkele jaren nadat Machteld in 1354 huwde met Diederik van Wassenaar, maakte de abt een nieuwe akte op. Na het overlijden van Machteld zouden haar nakomelingen ‘twintich ponden hollandschen’ moeten betalen om recht te houden op de smaltienden.
Voor Machteld veranderde er met het huwelijk trouwens nog iets: echtgenoot Diederik werd voogd over haar. Zo regelden ze dat in de Middeleeuwen.
Het wapen van de gemeente Barendrecht is gebaseerd op het wapen van het geslacht Oem.
Wapen van Barendrecht herinnert aan geslaagde krijgslist
Graaf Floris I van Holland is in 1058 in oorlog met een groot aantal vijanden. Door Brabant trekken legers van de Duitse keizer, de markgraaf van Brandenburg, de graven van Cuijk, Gelre en Leuven en troepen uit Vlaanderen.
De graaf heeft zich in Dordrecht teruggetrokken. Hij krijgt bericht dat er een overmacht van vijanden op Dordrecht afkomt. Het laatste uur van zijn bewind lijkt te zijn aangebroken. Wat te doen?
Floris overlegt met de edelen die aan zijn kant staan. Een oude wijze ridder geeft de graaf daarbij de raad de vijand met een list te bestrijden. Alleen zo is er nog een kans tegen de overmacht die op Dordrecht afkomt.
De ridder raadt aan om ‘s nachts buiten de wallen van de stad kuilen te graven en deze af te dekken met hooi, stro en groene zoden. Dan zullen de kuilen niet opvallen.
De graaf geeft opdracht om de kuilen te graven. Dan is het wachten op de vijand. Die heeft niets door. Veel mannen en paarden vallen in de kuilen. Op dat moment doen de verdedigers een uitval en behalen een overwinning. Een groot aantal vijanden wordt gedood. Daarmee is Holland gered.
Graaf Floris I is zo dankbaar, dat hij de ridder het recht geeft om zijn familiewapen aan te passen. Er mogen groene zoden aan worden toegevoegd, als herinnering aan de list die Holland heeft gered.
De afstammelingen van de ridder noemen zich Oem. Uit deze familie stammen enkele vroege ambachtsheren van Oost-Barendrecht.
Het wapen van de familie Oem herinnert dus aan de goede raad die de wijze ridder gaf aan de graaf. Het wapen wordt omschreven als:
‘een zilveren schild, beladen met vijftien groene zoden, waarvan negen in het bovenste deel en zes in het onderste deel, elke rij één minder, in het midden een rode balk, beladen met een gouden leeuw, tot de schamelheid, de staart naar de kop gekruld, de tong en klauwen blauw uitgestrekt’. Bij het wapen hoort de spreuk ‘De leeuw is bevrijd met groene zoden’.
De leeuw en de groene zoden vormen nog steeds het wapen en de vlag van Barendrecht.
Het wapen van de gemeente Barendrecht, zoals het nog steeds te zien is in de gevel van het oude raadhuis aan de Dorpsstraat. De ‘vakjes’ herinneren aan de graszoden van heer Oem. Tegenwoordig gebruikt de gemeente een gewijzigde versie van het gemeentewapen. (foto: Corrie Ratsma, 1999)
|
Het wapen van de gemeente Barendrecht, zoals het nog steeds te zien is in de gevel van het oude raadhuis aan de Dorpsstraat. De ‘vakjes’ herinneren aan de graszoden van heer Oem. Tegenwoordig gebruikt de gemeente een gewijzigde versie van het gemeentewapen. (foto: gemeente Barendrecht)
|
Het gemeentewapen in de gevel van de watertoren. Een gemeentewapen is ook te zien aan de gevel van ‘Diggels’ en voor een raam van D’Ouwe School. (foto: Piet Ratsma, 2011)
|
Detail met het gemeentewapen in de gevel van de watertoren. (foto: Arco van der Lee, 2011)
|
A.M. Overwater: ‘Wapens en vlaggen’, Barendrecht 1999, p.3, 10, 11;
Arie Verhoeven: ‘Dit boek past in ieders straatje’, Barendrecht 2005, p. 45;
A.M. Overwater: ‘Straatnamen in Molenvliet’, in Contactblad 8e jaargang nr. 29, p. 7, 10, Barendrecht 1986;
Internetsite http://www.historischbarendrecht.nl/ van de Historische Vereniging Barendrecht;
Handschrift van C.D. van der Hoek over het wapen van Oost-Barendrecht, Barendrecht z.j.;
Heerlijkheidsarchief Barendrecht, inv. nr. 86(2) NA, afschrift bij HVB;
Heerlijkheidsarchief Barendrecht, inv. nr. 87 NA, afschrift bij HVB